Ğvime Kilisesi

Ğvime Kilisesi (Gürcüce: ღვიმეს ეკლესია), tarihsel Samtshe bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı ve eski adı Ğvime olan Kumlukoz köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir.

Ğvime Kilisesi'nin bulunduğu Kumlukoz köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Samtshe'nin Türkiye'de kalan kısmında yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ğvime (ღვიმე) Gürcüce bir yer adı olup eski Gürcücede çukur, oyuk, hendek gibi anlamlara gelir. Modern Gürcücede ise daha çok mağara anlamında kullanılır. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Ğvima / Ğuma (غوما) şeklinde kaydedilmiş olan Ğvime köyünün nüfusu 16 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı Devleti'ne vergi vermekle yükümlü hane reislerinin çoğu Gürcü adları taşıyordu. Öte yandan köyde tespit edilmiş ve üzerinde 10-11. yüzyıla ait Gürcüce yazı bulunan kvacvari tipindeki mezar taşı da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir. Ğvime Kilisesi bu dönemde inşa edilmiş olmalıdır.

Ğvime Kilisesi, Kumlukoz köyün hemen batısında, Ğrmani Deresi'nin sağ kıyısında...