Pankisi Kilisesi

Pankisi Kilisesi (Gürcüce: პანკისის ეკლესია), tarihsel Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı Taşlıdere köyünde, Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kilisedir.

Pankisi (პანკისი), Gürcüce bir yer adıdır ve günümüzde Gürcistan'ın kuzeydoğusunda aynı adı taşıyan bir vadi bulunmaktadır. Tarihsel Pankisi köyü, bugünkü Taşlıdere köyünün 1,5 kilometre kuzeydoğusunda yer alıyordu. Nitekim Pankisi Kilisesi'nin kalıntıları da burada bulunmaktadır. Köyün Hristiyan nüfusunun zaman içinde ortadan kalktığı ve köye Kürtlerin yerleştirilmiş olduğu 1886 tarihli Rus nüfus sayımından anlaşılmaktadır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan Bölgesi'ni gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, bu köyde bulunmuş olmasına rağmen kiliseden söz etmemiştir. Oysa söz konusu kilisenin 250 metre doğusunda ikinci bir kilisenin kalıntıları da bulunmaktadır.

Pankisi Kilisesi, tek nefli bir yapı olup köyde yüksekçe bir yerde inşa edilmiştir. Dikdörtgenli planlı (6,5×10,0 m) kiliseden geriye, kabaca işlenmiş iri taşlardan bir sıra duvar ve yuvarlak forma sahip olduğu anlaşılacak şekilde apsisin bir parçası kalmıştır. Duvarın bir kısmı toprakla kaplanmıştır. Duvarın...