Samtzubi Kilisesi

Samtzubi Kilisesi (Gürcüce: სამწუბის ეკლესია), Sansut Kilisesi ve Sansop Kilisesi olarak da bilinir, tarihsel Cavaheti bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı Sabaholdu köyünün sınırları içinde Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü kilisesidir. Sabaholdu köyünün güneydoğusunda eskiden Samtzubi adında bir Gürcü köyü bulunuyordu ve Samtzubi Kilisesi de bu köyün kilisesiydi.

Samtzubi Kilisesi, eski bir Gürcü köyü olan Samtzubi'nin kilisesiydi. Bu köyün bulunduğu Cavaheti bölgesini Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirdi. Osmanlı idaresinin 1595 tarihli mufassal defterde Samzub (صامزوب) adıyla kaydettiği köy, Ahalkalak livasının Nialiskuri nahiyesine bağlıydı. Bu sırada köy boşlamıştı ve buna bağlı olarak kilisenin cemaatsiz kaldığı anlaşılmaktadır. Aynı defterde biri Ahalkalak livası, diğeri Ahalsihe livasında olmak üzere Samtzubi adını taşıyan iki köy daha bulunuyordu. 1561-1587 arasındaki olayları anlatan Gürcüce Meshuri Davitni Kroniği (მესხური დავითნის ქრონიკა) adlı eserde Samtzubi bir dere adı olarak geçmektedir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1902 yılında Smatzubi Kilisesi'den Kotasi Kilisesi'nin yakınında, Sansut (Сансут...