Ayasofya

Ayasofya, İmparator Justinianus döneminde beş yıldan kısa sürede tamamlanmış ve yaklaşık bin yıl boyunca dünyanın en büyük kubbeli yapısı olarak kalmıştır. Bizans’tan Osmanlı’ya, oradan cumhuriyet dönemine uzanan kesintisiz kullanımıyla tek bir yapıda birden çok tarih okunur.

Ayasofya’da ne görülür?

Yapının en çarpıcı yanı, kırk pencereli kasnağın üzerine oturan ve içeriden âdeta havada duruyormuş gibi görünen ana kubbesidir. Kubbe yükünü yarım kubbeler ve pandantifler üzerinden aktaran çözüm, mimarlık tarihinde dönüm noktasıdır.

İç mekânda farklı dönemlerin izleri iç içedir: Bizans dönemine ait altın zeminli mozaikler, mermer kaplamalar ve devşirme sütunlar; Osmanlı döneminden mihrap, minber, hünkâr mahfili, hat levhaları ve büyük yazı madalyonları. Zeminde imparatorların taç giydiği omphalion bölümü, üst kat galerisinde ise Deesis mozaiği ve imparator portreleri bulunur.

Dış avluda Osmanlı dönemine ait padişah türbeleri, şadırvan ve muvakkithane yer alır.

Ziyaret ve ulaşım

Ayasofya, Sultanahmet Meydanı’nın kuzeyindedir; tramvay durağı hemen yanındadır. Bugün ibadete açık bir camidir; bu nedenle namaz vakitlerinde ziyaret düzeni değişir ve ziyaretçi girişi ayrı kapıdan yapılır. Ücret ve giriş kuralları dönem dönem güncellendiği için gitmeden önce doğrulanması yerinde olur.

İpuçları

• Sabahın ilk saatleri ve akşamüstü belirgin biçimde daha sakindir; öğle saatleri en yoğun dönemdir.
• İbadet mekânı olduğu için omuz ve diz kapatan kıyafet, kadın ziyaretçiler için başörtüsü gerekir; ayakkabı çıkarılır.
• Topkapı Sarayı, Yerebatan Sarnıcı ve Sultanahmet Camii yürüme mesafesindedir; hepsi bir güne sığar ama yorucudur.

Sık sorulan sorular

Ayasofya’da mozaikler görülebiliyor mu?

Evet; figürlü mozaiklerin bir bölümü ibadet düzenine göre perdeleme veya aydınlatma düzenlemeleriyle korunur, buna karşılık ziyaret güzergâhında görülebilir.

Ne kadar sürer?

1–1,5 saat yeterlidir; kalabalık dönemlerde giriş sırası bu süreye eklenmelidir.

Rehberli gezmeye değer mi?

Yapının katmanları (Bizans mozaikleri, Osmanlı ekleri, deprem onarımları) anlatılmadan gezildiğinde Ayasofya yalnızca “büyük bir yapı” olarak kalır. İstanbul’da rehberin en çok fark yarattığı duraklardan biridir.