Elaia (Aiolis)

Elaea (Grekçe: Ἐλαία veya Ἐλέα), Roma eyaleti Asya'da yer alan Aiolis antik kentine bağlı bir şehirdir ve Pergamon'un limanı olarak hizmet veriyordu. Barrington Yunan ve Roma Dünyası Atlası'na göre, günümüzdeki konumu İzmir ilinin Bergama ilçesine bağlı Zeytindağ kasabası yakınlarında bulunmaktadır.

Zamanla alüvyonlarla dolan antik limanın dalgakıran kalıntıları, uydu haritalarında 38°56'35.54"N 27°2'16.34"E koordinatlarında görülebilmektedir.

Bizanslı Stephanus'un günümüzdeki metnine göre Elaea, aynı zamanda Cidaenis (Grekçe: Κιδαινίς) olarak da adlandırılıyordu ve Menestheus tarafından kurulmuştu. Ancak "Cidaenis" okumasında bir hata olması muhtemel görünmektedir.

Strabon, Elaea'yı Caicus Nehri'nin (Bakırçay) güneyinde, nehirden 12 stadia ve Pergamon'dan 120 stadia uzaklıkta konumlandırır. Caicus Nehri, Elaiticus Sinus veya Elaea Körfezi olarak adlandırılan bir koya dökülürdü. Strabon, Elaea Körfezi'ni Adramytium Körfezi (Edremit)'nin bir parçası olarak kabul eder, ancak bu bilgi yanlıştır. Strabon, Stephanus'un kendisinden aldığı hikâyeyi anlatır: Elaea, Troya Savaşı'na katılan Menestheus ve onunla birlikteki Atinalılar tarafından kurulmuş bir yerleşimdi. Ancak Strabon, bu hikâye doğruysa Elaea'nın nasıl bir Aiolis şehri olabileceğini açıklamaz.

Elaea, üzerinde Menestheus'un başı ve adının bulunduğu sikkeler basmıştır. Bazıları, bu sikkelerin şehrin Atina kökenli olduğuna dair bir kanıt olduğunu savunurken, William Smith de dahil olmak üzere diğerleri bu bağlantıyı reddeder. Herodot, Aiolis şehirleri arasında Elaea'dan bahsetmez.

Strabon, Elaea Körfezi'nin bir tarafının Hydra adlı bir noktada, diğer tarafının ise Harmatus adlı bir burunda son bulduğunu ve bu iki nokta arasındaki genişliği 80 stadia olarak tahmin eder. Thukididis (viii. 101) ise Harmatus'u Methymna'nın karşısına yerleştirir; bu ve anlatının geri kalanından, onun Harmatus'u Strabon'dan farklı bir yere konumlandırdığı anlaşılmaktadır.

Elaea'nın kesin yeri belirsizliğini korumaktadır. William Martin Leake, haritasında burayı güneyden Pergamon'a giden yol üzerinde, Kliseli olarak işaretlenmiş bir yere yerleştirir. Elaea'dan bahseden Skilaks (s. 35), Pomponius Mela (i. 18), Plinius (v. 32) ve Batlamyus (v. 2) gibi antik yazarlar da kesin yer hakkında yardımcı olmazlar; onlardan öğrendiğimiz tek şey, Caicus Nehri'nin Pitane ve Elaea arasında aktığıdır.