Çala Kilisesi (Arpaçay)

Çala Kilisesi (Gürcüce: ჭალის ეკლესია; okunuşu; "ç'alis eklesia"), Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı ve eski adı Çala olan Doğruyol köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir. Köyün merkezinde yer alan ve Meryem Ana'ya adanmış olan kilise, Tao-Klarceti bölgesinde, taş bezeme açısından başta gelen yapılar arasında yer alır.

Çala Kilisesi'nin bulunduğu Çala köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Palakatsio'da yer alır. Nitekim Osmanılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında ele geçirmiştir. Bu tarihte köy, 10. yüzyılda inşa edilmiş bir kiliseye sahipti. Osmanlı idaresinin 1595 tarihli tahrir defteri üzerinden Çala'nın Osmanlıların eline geçmesiyle boşaldığı ve kilisenin cemaatsiz kaldığı anlaşılmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Çala Kilisesi'nin köyün tam ortasında kubbesiz büyük bir kilise olduğunu, dış kısmında Hutsuri alfabesiyle Gürcüce yazıt bulunduğunu yazmıştır. Çala Kilisesi bu sırada köyde yaşayan Karapapaklar tarafından cami olarak kullanılıyordu.

Çala Kilisesi, günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Tek nefli büyükçe bir yapı olan kilise...